تخصيص به ذكر دهند . بنابر اين ، حداقل از اين روايت مبارك استفاده مى شود كه سجده بر هر چيز جايز نيست وتنها در صورتي كه دليل شرعي بر صحت سجده بر برخى چيزهاى ديگر غير از زمين دلالت كرد ، فقط به همان اندازه به دليل تمسك مى شود وسجده بر چيزهاى مشكوك مجزى نيست . به عبارت ديگر ، قطعا سجده بر هر چيز نمى تواند صحيح باشد ، وگر نه از تخصيص زمين به مسجد ، لغويت لازم مى آيد . اگر گفته شود : مقصود از " جعلت لي الأرض مسجدا وطهورا " آن است كه عبادت در اسلام همچون عبادت يهود ونصارى فقط در كنيسه‌ها وكليساها انجام نمى شود ، بلكه در همهء زمين امكان عبادت هست ، پس اين حديث شريف ارتباطي به مسأله سجده ندارد . در جواب گفته مى شود : استفاده ء اين معنى منافاتى با اين ندارد كه روايت دلالت بر ويژگى اى در زمين براي سجده كند وسجده بر هر چيز جايز نباشد . توضيح آن كه اين معنى - يعنى توسعهء در عبادت - در طول معناى أول قرار دارد ولازمهء آن مى باشد ، زيرا هنگامى كه همهء زمين شايستهء براي سجده باشد ( كه ظاهر آن سجده ء نماز است ، به قرينهء ذكر طهور بعد از آن ) ، در همهء زمين مى توان نماز گزارد وعبادت كرد . بدين جهت دانشمندان برجستهء أهل تسنن همگى اين معنى را كه مقصود از " مسجد " در حديث شريف ، موضع سجود است ، متعين دانسته يا مقدم داشته اند ، مانند : " ابن حجر " ( 1 ) و " محمد اشرف عظيم آبادي " ( 2 ) و

--> 1 . فتح الباري ، ج 1 ، ص 370 . 2 . عون المعبود شرح سنن أبي داود ، دار الكتاب العربي ، ج 1 ، باب في المواضع التي لا تجوز فيها الطلاة ، ص 182 .